Горад

Гісторыя

Пра ўзнікненне Жодзіна існуе, як мінімум пяць легенд.

Адна з такіх легенд кажа, што падчас Айчыннай вайны 1812 года нейкі французскі генерал дэ Жодзінэ адпусціў на волю пяць палонных салдатаў рускай арміі, якія заснавалі на гэтым месцы паселішча, і назвалі яго Жодзіна – у памяць аб добрым генералу.

Іншая легенда распавядае, што калі напалеонаўскае войска адыходзіла праз наш край, шмат французаў было паранена. Аднаму з гэтых няшчасных, на імя Жордэн, прытуліў мясцовы селянін і выходзіў яго. Ачуняўшы, Жордэн пакахаў мясцовую дзяўчыну і застаўся тут назаўжды, а селішча сталі зваць Жодэн, а потым і Жодзін.

Па трэцяй версіі Жодзіна пачынаецца з будкі пуцявога абходчыка Жодзіна, які пасяліўся тут пасля будаўніцтва ў 1871 годзе чыгункі Брэст – Масква.

Іншыя людзі распавядаюць, што калісьці на рацэ Плісе стаяў млын. Стары млынар быў габрэем, і мясцовыя жыхары называлі яго грэбліва «Жыд» за тое, што ён быў вельмі скупы. Скупы «Жыд» – казалі яны, але яго паслугамі ўсё ж карысталіся. Вось і сталі казаць: «Змалоць муку ў Жадзіны», «Паеду да Жадзіны». Так селішча і статкі зваць «Жадзіна», а пазней «Жодзіна».

Але самая прыгожая і сумная легенда аб рэчцы Жодзінцы. Даўным-даўно жыла ў нашых краях дзяўчынка. Яе звалі Жодзінка. Яна рана страціла бацькоў, і акрамя бабулі і старэйшага брата ў яе нікога не было. Але вось бабуля памерла. А хутка прыйшла ў гэты край вайна. Надышла чарга ісці абараняць Радзіму і брату Жодзінкі. Цяжкае гэта было развітанне. Жодзінка доўга ішла побач з братам, трымаючы яго за руку, нібы ведала, што сустрэчы больш не будзе. Апошні раз азірнуўся брат, апошні раз памахала яму рукой Жодзінка.

Яна ішла дадому, і горкія слёзы падалі з яе вачэй на зямлю. І раптам дзяўчынка адчула, быццам яе нехта даганяе. Яна павярнулася і ўбачыла, што на месцы яе слёз з’явіліся маленькія раўчукі. Дзесяткі, сотні… Яны імкліва зліваліся, і вось ужо цякла цэлая рака.

Пазней па берагах гэтай рэчкі сталі сяліцца людзі. А назвалі новую вёсачку Жодзіна.

Так расказваюць аб узнікненні Жодзіна легенды.

А згадка пра Жодзіна, як пра Жодзінскую слабаду, упершыню з’яўляецца ў дакументах у XVIII ст.

Спачатку ў Жодзіне існавалі дзве царквы – кальвінісцкая і праваслаўная. У 1745 г. Праваслаўная царква Святога Пятра гвалтоўна пераведзена ў Унію і перайменавана ў Петрапаўлаўскую. Ізноў прыход стаў праваслаўным 1859 годзе. У 1863 годзе на месцы старой трухлявай царквы заклалі новую, асвечаную ў гонар Святога Міхаіла Арханёла, якая неўзабаве стала цэнтрам Жодзінскай парафіі.

У гэты перыяд у Жодзіне была створана паштовая станцыя, якая праіснавала амаль да канца XIX ст.

У 1793 годзе пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Смалявіцкая зямля ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У гэтым жа годзе была створана Мінская губерня і праведзена адміністрацыйная рэформа, у выніку якой асноўная частка маёнтка Смалявічы падзялілася паміж новастворанымі Барысаўскім і Ігуменскім паветамі, невялікая частка ўвайшла ў Мінскі павет. Жодзіна з мястэчка стала сялом Смалявіцкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні.

Многія падзеі імперыі не праходзілі міма Жодзіна. Праз яго двойчы рухаліся французскія войскі падчас вайны 1812 года.

<М>Мела свой рэзананс у Жодзіна і паўстанне 1863 года, падчас прыгнечання якога царскі ўрад выкарыстоўваў стары імперскі прыём “бізуна і перніка». Пернікам павінна было лічыцца адкрыццё ў разгар паўстання ў Жодзіне народнай вучэльні. Значны ўплыў на развіццё Смалявіцкага краю аказала будаўніцтва ў 1871 годзе чыгункі Масква – Брэст. У гэтым жа годзе ў Жодзіне была ўзведзена чыгуначная станцыя. Чыгунка спрыяла ажыўленню гандлю, паскарала развіццё гаспадаркі, рамёстваў і прамысловасці, што, у сваю чаргу, прывяло да росту дабрабыту і насельніцтва рэгіёна.

На пачатак 20 стагоддзя гаспадарка Жодзіна складалася з чыгуначнай станцыі, вадзянога млына на рацэ Пліса, крамы, карчмы на гасцінцы і кузні. Насельніцтва займалася дрэваапрацоўкай, ткацтвам, пляценнем, гарбарным і швейным промыслам, лесасплавам і дробным гандлем.

Канец 19 – пачатак 20 стагоддзя адзначаны ў гісторыі сусветнай цывілізацыі магутным уздымам нацыянальна-вызваленчага і рэвалюцыйнага руху.

Вайна, рэвалюцыя не абышлі бокам і Жодзіна. У кастрычніку 1917 гады ў Расіі ўспыхнула сацыялістычная рэвалюцыя. У лістападзе савецкая ўлада ўстанавілася і на Смалявіцкай зямлі. У лютым 1918 года нямецкая армія пачала наступленне і акупавала значную частку Беларусі, у тым ліку і Жодзіна, дзе стаяла да 6 снежня 1918 года. Пасля чаго Чырвоная Армія заняла пакінутую Нямеччынай тэрыторыю, але ў сярэдзіне жніўня 1919 года Жодзіна апынулася пад польскай акупацыяй. Толькі 9 ліпеня 1920 года пасля цяжкіх баёў яно было вызвалена сіламі 50-й брыгады 16-й Чырвонай Арміі.

Пасля вяртання ў 1924 годзе РСФСР Беларусі Віцебскай і Магілёўскай губерняў адбыўся новы адміністрацыйны падзел на акругі, раёны, сельскія саветы. З гэтага часу Жодзіна стала цэнтрам сельскага савета ў Смалявіцкім раёне.

Восенню 1920 года ў Жодзіна быў арганізаваны саўгас “Зарэчча”, а восенню 1929г. – калгас “Чырвонае Жодзіна”, які налічваў у 1932г. 74 гаспадаркі і 360 га зямлі. У 1933г. у Жодзіне працавалі 2 млыны, маслабойня, лесапільня, сталярная майстэрня і 2 кузні. У 1935г. скончылася будаўніцтва аўтамагістралі Менск-Масква. Да пачатку вайны ў Жодзіне было дэпо вузкакалейнай чыгункі.

У 1940 – 1941гг. на правым беразе ракі Плісы пачалося будаўніцтва ДРЭС. Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны былі пабудаваны два баракі, аднак, у сувязі з пачаткам вайны будаўніцтва станцыі часова спынілася. 29 чэрвеня 1941г. Жодзіна было акупавана немцамі. 2 ліпеня 1944г. часткі 3-га і 29-га танкавых карпусоў разам з часткамі 220-й стралковай дывізіі вызвалілі Жодзіна.

Скончылася крывавая вайна, і пачалася новая старонка ў гісторыі Жодзіна.
У кастрычніку 1946г. было прынята рашэнне аб будаўніцтве тут завода тарфянога машынабудавання. Будаўніцтва пачалося ў чэрвені 1948 г., а ў траўні 1950 г. «Торфмаш» выпусціў першую прадукцыю. Аднак невялікае прадпрыемства праіснавала нядоўга. У сакавіку 1951г. завод быў пераабсталяваны ў завод дарожных машын – «Дармаш». На яго базе 5 лістапада 1958г. быў выпушчаны першы самазвал, і завод атрымаў назву БелАЗ.

У 1946г. аднавілася будаўніцтва ДРЭС, першая чарга якой у лістападзе 1951г. дала ток.
У студзені 1958г. Указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады БССР Жодзіна атрымлівае статут гарадскога пасёлка.

Пасёлак хутка рос. У Жодзіна на працу з’язджаліся людзі са ўсяго Савецкага Звяза. У 1961г. у Жодзіна былі перакладзены навукова-даследчыя інстытуты жывёлагадоўлі і земляробства. У 1962г. пачала функцыянаваць аўтабаза.

Услед за БелАЗам уступілі ў строй трыкатажная фабрыка (1975г.), завод апорных канструкцый (1979г.), КЗЦШ (1982г.), развіваліся будаўнічыя арганізацыі, гандаль, бытавое абслугоўванне.

Хуткае развіццё пасёлка, рост колькасці насельніцтва паслужылі падставай для надання яму 7 сакавіка 1963г. статусу горада абласнога падпарадкавання.

У 1992г. па прапанове групы дэпутатаў былі ўтвораны суд і пракуратура. А у 1998г. па прадстаўленні выканкама сесія гарсавета зацвердзіла герб, а ў 1999г. – гімн горада Жодзіна.

Сучаснасць

Жодзіна – адзін з найпрыгажэйшых гарадоў Мінскай вобласці Рэспублікі Беларусь, размяшчаецца на рэках Пліса і Жодзінка. Сучасная архітэктура, шырокія вуліцы, цяністыя алеі, зялёныя газоны, прыбраныя клумбы надаюць яму непаўторны каларыт і зачараванне.

Адлегласць да бліжэйшых цэнтраў (сталіцы свету, аэрапорт): Варшава – 590 км, Вільня – 253 км, Рыга – 527 км, Масква – 651 км, Кіеў – 556 км, Мінск – 50 км, Аэрапорт Мінск 2 – 32 км.

Праз Жодзіна праходзіць чыгуначная магістраль Брэст-Масква і аўтамагістраль Слабада-Навасады.

Згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 сакавіка 2019 г. № 104 «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным ладзе Брэсцкай, Гродзенскай і Мінскай абласцей» з 1 снежня 2019 г. зменены межы г. Жодзіна. У рысу горада ўключаны мікрараёны № 9, 10, працяг мікрараёна № 6, плошча горада складае – 2 581 га.

У Жодзіне пражывае 64 931 жыхароў.

Вядучай галіной горада з’яўляецца прамысловасць, якую прадстаўляюць 11 прадпрыемстваў машынабудавання, дрэваапрацоўчай, лёгкай і харчовай прамысловасці.

У Жодзіне размяшаецца ААТ «БЕЛАЗ» – кіруючая кампанія холдынгу “БЕЛАЗ-Холдынг”, адно з найбуйнейшых у свеце спецыялізаваных прадпрыемстваў па выпуску магутных кар’ерных самазвалаў грузападымальнасцю ад 30 да 450 тон, а таксама іншага цяжкага транспартнага абсталявання, якое прымяняецца ў горназдабыўной, металургічнай, будаўнічай галінах прамысловасці і працуюць планеты. ААТ «БЕЛАЗ» уваходзіць у лік сямі вядучых сусветных канцэрнаў па выпуску кар’ернай тэхнікі і ўтрымлівае 1/3 сусветнага рынку кар’ерных самазвалаў. У 2013 годзе яно ўпершыню прадставіла горнай грамадскасці ўнікальную распрацоўку – кар’ерны самазвал найвышэйшай грузападымальнасці 450 тон.

ААТ «Кавальскі завод цяжкіх штамповак» спецыялізуецца на вырабе паковак і штамповак, ланжэронаў, картэра задняга моста, бэлькі пярэдняй восі сямейства аўтамабіляў МАЗ, абады колаў для грузавых аўтамабіляў. Нараўне з заказамі машынабудавання на заводзе асвоена новая прадукцыя: запасныя часткі для сельгасмашын, скабяныя вырабы, пласціны для форм сілікатнай цэглы, шары для шаравых млыноў, спружыны аўтамабільныя і трактарныя, трубаправодныя фланцы.

ААТ «Світанак» з’яўляецца прадпрыемствам трыкатажнай галіны лёгкай прамысловасці і ўваходзіць у склад дзяржаўнага канцэрна «Беллегпрам». Фабрыка вырабляе і рэалізуе на ўнутраным рынку, у Расійскую Федэрацыю, Італію, Германію, Нідэрланды, краіны СНД і Балтыі шырокі асартымент трыкатажнай бялізны і верхняга трыкатажу для дзяцей і дарослых.

Асартымент выпускаемай прадукцыі – вынік карпатлівай працы дызайнерскага цэнтра прадпрыемствы. Калекцыі пастаянна абнаўляюцца: укараняюцца новыя

У Жодзіне функцыянуюць 253 крамы і павільёна, найбольш буйныя:універсамы «Рублёўскі», «Славянскі», «Суседзі», сетка крам “Еўраопт”, “Марцін”, гандлёвыя цэнтры “Жодзінскі гандлёвы цэнтр”, “Магістраль”, “Мара”, “Сіці”. Працуюць 64 аб’екты грамадскага харчавання на 5362 пасадачных месцы: рэстараны, кафэ, сталовыя.

Для актывізацыі гандлю і павелічэння аб’ёмаў продажаў у горадзе праводзяцца кірмашы, выставы-продажы, распродажы тавараў, а таксама розныя рэкламныя мерапрыемствы – акцыі і дэманстрацыі мадэляў.

Гандаль, прамысловасць і насельніцтва горада абслугоўваюць аддзяленні найбуйнейшых рэспубліканскіх банкаў – ААБ «Беларусбанк», ААТ «Белаграпрамбанк», ААТ «БПС-Сбербанк». Зусім нядаўна на рынак фінансава-крэдытных паслуг горада прыйшоў банк БелЗЭБ.

Гарадскія і прыгарадныя пасажырскія перавозкі ў рэгулярных зносінах у горадзе Жодзіна па 7 гарадскіх, 14 прыгарадных і 6 дачных маршрутах ажыццяўляе філіял «Аўтамабільны парк № 18» ААТ «Мінаблаўтатранс», на які прыпадае больш за 97 працэнтаў рынку пасажырскіх паслуг насельніцтву горада.

Вытворчасць і перадачу спажыўцам цеплавой і электрычнай энергіі ў горадзе ажыццяўляе Жодзінская ЦЭЦ, якая з’яўляецца філіялам рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства РУП “Мінскэнерга”. Электрастанцыя прайшла складаны шлях ад мантажу і асваення імпартнага абсталявання, рэканструкцыі, мадэрнізацыі турбін і катлоў да ператварэння кандэнсацыйнай ДРЭС у цеплаэлектрацэнтраль.

Жодзіна з’яўляецца адным з цэнтраў сельскагаспадарчай навукі рэспублікі. РУП «Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па земляробстве» з’яўляецца вядучай навукова-даследчай установай аграрнай галіны Беларусі. Сваімі распрацоўкамі ў галіне прыкладных і фундаментальных даследаванняў ён уносіць значны ўклад у гарантаванне харчовай бяспекі рэспублікі. Асноўнай мэтай Навукова-практычнага цэнтра Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па земляробстве з’яўляецца стварэнне высокапрадуктыўных сартоў і гібрыдаў сельскагаспадарчых культур, удасканаленне сістэмы насенняводства, забеспячэнне інтэнсіфікацыі галіны раслінаводства на аснове развіцця занальных сістэм земляробства, адаптаваных да канкрэтных глебава-кліматычных умоў, прымянення высокаэфектыўных тэхналогій вырошчвання. угнаенняў і сродкаў аховы раслін.

У РУП “Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па жывёлагадоўлі» займаюцца вывядзеннем новых парод, кросаў, тыпаў і ліній сельскагаспадарчых жывёл; распрацоўкай новых складаў камбікармоў і кармавых дабавак на аснове мясцовых крыніц сыравіны, распрацоўкай лячэбных, прафілактычных і дыягнастычных ветэрынарных прэпаратаў, удасканаленнем тэхналогій кармлення, утрымання і выкарыстання жывёл.

Медычнае абслугоўванне насельніцтва горада ажыццяўляе шматпрофільную лячэбна-прафілактычную ўстанову, якая аказвае медыцынскую дапамогу насельніцтву горада і жыхарам 28 бліжэйшых сельскіх населеных пунктаў Смалявіцкага і Барысаўскага раёнаў – ўстанова аховы здароўя «Жодзінская цэнтральная гарадская бальніца». У яго склад уваходзяць бальніца, паліклініка, дзіцячая і стаматалагічная паліклінікі, станцыя хуткай медыцынскай дапамогі, бальніца сястрынскага догляду.

Жыхары горада маюць магчымасць праходзіць лячэнне ў сучасных камфартабельных палатах з выкарыстаннем найноўшага лячэбна-дыягнастычнага абсталявання. У бальніцы эфектыўна працуе аддзяленне гемадыялізу, адкрыта 10 псіхасаматычных ложкаў і кабінет замяшчальнай метадонавай тэрапіі.

На працягу многіх гадоў і ў сістэме адукацыі горада захоўваюцца стабільныя якасныя паказчыкі. Жодзінцы пастаянна становяцца стыпендыятамі Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў, пераможцамі многіх абласных і рэспубліканскіх конкурсаў.

Захоўваецца дастаткова высокі працэнт паступлення выпускнікоў у ВНУ. Усё гэта становіцца магчымым дзякуючы сістэме адукацыі, створанай у горадзе, у якую ўваходзяць 27 устаноў адукацыі, спорту і турызму: 12 устаноў дашкольнай адукацыі, 9 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, установа спецыяльнай адукацыі, установа дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, сацыяльна-педагагічны цэнтр, 3 спартыўныя школы. З нядаўняга часу для жыхароў горада працуе Лядовая пляцоўка. У сферы турызму ажыццяўляюць сваю дзейнасць восем турыстычных агенцтваў.

Сферу культуры Жодзіна прадстаўляюць: ДУК «Цэнтральная гарадская бібліятэка г.Жодзіна», ДУА «Жодзінская дзіцячая школа мастацтваў», ДУА «Дзіцячая мастацкая школа мастацтваў г.Жодзіна», ГУК «Жодзінскі гарадскі цэнтр культуры і вольнага часу , ДУК «Жодзінскі краязнаўчы музей», ведамасныя ўстановы: Палац культуры БЕЛАЗа, клуб КЗЦШ, установа абласнога падпарадкавання – аддзел па кінавідэаабслугоўванні насельніцтва г.Жодзіна КУП «Мінаблкінавідэапракат» (кінатэатр «Юнацтва»). Мноства клубных фарміраванняў і калектываў горада носяць ганаровыя званні «народны» і «узорны».

З мэтай пашырэння магчымасцяў моладзі ў горадзе працуе «Маладзёжны цэнтр г.Жодзіна». На яго тэрыторыі функцыянуе шматфункцыянальная спартыўная пляцоўка для заняткаў вялікім тэнісам, валейболам і баскетболам. Пры Цэнтры працуе ўнікальная шматпрофільная структура – Цэнтр патрыятычнага выхавання моладзі «Вектар», які з’яўляецца лепшым сярод аналагічных структур у Мінскай вобласці.

Вялікая ўвага ў горадзе надаецца будаўніцтву жылля. За апошнія гады ў Жодзіне выраслі не проста новыя шматпавярхоўкі, а з’явіліся новыя вуліцы, кварталы, мікрараёны, абсталяваныя пешаходнымі і прагулачнымі зонамі, дзіцячымі пляцоўкамі. Не так даўно ў горадзе адкрыты сквер сямейнага дабрабыту, які для многіх гараджан стаў любімым месцам для адпачынку.

На тэрыторыі горада Жодзіна размешчаны два аб’екты, уключаныя ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь: манумент у гонар маці-патрыёткі А.Ф.Купрыянавай (1975г.), якая страціла на франтах Вялікай Айчыннай вайны чацвярых дзяцей і помнік Герою Савецкага Саюза П.Купрыянаву, які ў 1944 годзе на тэрыторыі Латвіі паўтарыў подзвіг Аляксандра Матросава.

Жодзінцы заўсёды рады праяве любой ініцыятывы і цікавасці ў розных сферах сацыяльна-эканамічнага развіцця. Горад адкрыты для бізнесу і інвестыцый, партнёрскіх і сяброўскіх адносін.

Геральдыка

Сцяг г. Жодзіна

Герб г. Жодзіна

Гімн горада Жодзіна

У Беларусі на Міншчыне,
Над ціхаплыннай Плісой,
Горад, вядомы між іншымі,
Волатаў слаўнай сям’ёй.

Жыхары горада,
Шчасця, ды сто год вам,
Працы ў божы дзень, моцнай сям’і,
Мірнага неба ўсім,
Сталым ды маладым,
Разам ствараем лёс, разам заўжды!

Са старажытнаю назваю,
Ды маладою душой,
Жодзіна, зоркаю яснаю
Ззяй на Радзіме сваёй.

Музыка і словы Сяргея Ждановіча.

Каляндар памятных дат

Каляндар падзей на 2023 г

Каляндар памятных і юбілейных дат на 2023 год

Каляндар памятных дат на 2022 год

Каляндар памятных дат і юбілеяў на 2019г

Каляндар памятных дат на 2020 год

Геаграфія

Жодзіна – малады прамысловы горад Мінскай вобласці. Размешчаны за 40 кіламетраў ад Мінска, займае плошчу 2 199 га, налічвае 19 мікрараёнаў, 214 вуліц і завулкаў. Праз горад праходзяць два магістральныя пуцеправоды: чыгуначны шлях і аўтамагістраль Брэст – Масква. Назва горада паходзіць ад рэчкі Жодзінка.

У горада дзве даты нараджэння: першая – гістарычная, 1643 год; другая – 7 сакавіка 1963 года, калі Указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады БССР гарадскі пасёлак Жодзіна атрымаў статут горада абласнога падпарадкавання.

Першага лістапада 2007г. на сесіі гарадскога Савета дэпутатаў па заснаванні гістарычных дакументаў і пацвярджэнні іх інстытутам гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі было прынята рашэнне прыняць дату заснавання горада 1643 г.